In Memoriam: interview met de legendarische Per Windfeld

Hoeveel jaar heb je voor Ortofon gewerkt en hoeveel cartridges heb je ontwikkeld?
- Ik heb bij Ortofon gewerkt van augustus 1976 tot eind 2006, als hoofdingenieur van het cartridge-ontwikkelingslaboratorium in Kopenhagen.

- Oh, dat is echt een goede vraag. Want een nieuw cartridge-ontwerp betekent eigenlijk altijd een nieuw ontwerp voor de behuizing, een nieuw binnenwerk en een nieuwe naam, enzovoort.
Maar naast deze nieuwe cartridges is er ook altijd een continu proces waarin de bekende cartridges — de Moving Coil en Moving Magnet-modellen die door de jaren heen zijn ontwikkeld — worden geüpdatet. Die moeten, om marketing- of technische redenen, soms opnieuw geïntroduceerd worden met dezelfde naam en behuizing, maar dan als MkII-versie.

Wat zijn de redenen voor de upgrades en ontwikkeling van cartridges?
- Een typische reden voor zo'n upgrade is de behoefte aan nieuwe productiemethoden, het upgraden van de diamant, het cantilever materiaal, de magneet, dempingsmaterialen of extreem zuiver wikkelmateriaal in koper of zilver... Elk onderdeel kan doorslaggevend zijn voor de prestaties van de cartridge.

Deze doorontwikkelingen zijn minstens zo belangrijk als compleet nieuwe introducties, want Ortofon heeft het breedste cartridgeprogramma ter wereld. Ik schat dat ik sinds mijn start bij Ortofon ruwweg aan zo'n 50 modellen heb gewerkt of daar invloed op heb gehad.

Hoe ontwikkel je een cartridge?
Het ontwikkelen van een cartridge is gebaseerd op kennis van talloze natuurkundige wetten en wiskundige principes over het gedrag van trillende systemen, resonantie, magnetische circuits en de eigenschappen van verschillende gebruikte materialen.
Maar nieuwe ideeën en theorieën moeten altijd worden getest in de praktijk om hun waarde te bewijzen en te zorgen dat doelen echt gehaald kunnen worden. Naast het luisteren door ervaren audioliefhebbers zijn grondige luistertesten minstens zo belangrijk binnen het ontwikkelingsproces bij Ortofon.
Ook worden er veel uren besteed aan overleg met iedereen die betrokken is, om samen te bepalen welke nieuwe productiemethoden, gereedschappen en apparatuur via onze eigen mensen kunnen worden geïmplementeerd. Het ontwikkelen van een nieuwe cartridge duurt meestal een paar maanden tot soms wel twee jaar, afhankelijk van het concept.

Waar komen de ideeën voor nieuwe cartridges vandaan?
In de loop der jaren kwamen ideeën voor nieuwe cartridges meestal voort uit wensen van onze marketingafdeling of uit mijn eigen voorstellen, gebaseerd op mogelijke nieuwe technologieën of materialen die we ontdekken via ons netwerk van toeleveranciers, technische instituten en universiteiten waar we vaak mee samenwerken voor materiaalonderzoek.

Het volgen van de markt voor materialen en nieuwe productietechnieken is een essentieel onderdeel van onze R&D, en levert vaak aanleiding tot ingrijpende nieuwe binnen- en buitenontwerpen voor onze cartridges.

Als het tijd is voor een nieuw behuizingsontwerp, rekenen we op onze zeer ervaren industrieel ontwerper voor een frisse blik en nieuwe ideeën. Regelmatig ontstaan er stevige discussies tussen collega's van marketing, laboratorium en productie over hoe cartridges voltooid worden — van naam en kleur tot materiaal. Alle creatieve ideeën liggen dagen of weken op tafel tot uiteindelijk een definitief besluit over het nieuwe product ontstaat.

Welke cartridge vind je persoonlijk het beste, en waarom?
Het Ortofon cartridgeprogramma biedt — of je nu voor Moving Coil of Moving Magnet kiest — een enorme variatie in klankkwaliteit en prijs, zodat het aansluit bij de uiteenlopende wensen van onze klanten. Sommige mensen zijn bereid te investeren in een lineaire MC-cartridge met een frequentiebereik van meer dan 30 kHz, voor weergave op topklasse apparatuur. Maar ook klanten die vooral hun hifi-muziek binnen allerlei genres willen beleven, kunnen rekenen op MC- en MM-cartridges in lagere prijsklassen die 20 Hz tot 20 kHz aankunnen.

De verwisselbare stylus-unit op de MM-phono cartridges is trouwens ook erg geliefd bij onze klanten. Veel mensen ontdekken dat verschillende cartridges per opname, muziekstijl en persoonlijke voorkeur weer anders presteren.

Juist daarom ga je van mij geen concreet antwoord krijgen op de vraag welke Ortofon cartridge ik het beste vind. Een review in een vakblad geeft je misschien de basiskenmerken van een bepaalde cartridge, maar het echte verhaal ontdek je pas zelf — met je eigen oren, luidsprekers, draaitafel, versterker en de rest van je set.

Wat is jouw favoriete muziek?
Dat is makkelijk te beantwoorden, want ik ben opgegroeid met muziek om me heen — mijn ouders speelden piano en viool. Ik geniet zowel van live muziek als van analoge opnames die ik in de loop der jaren verzameld heb: muziek van 16e-eeuwse componisten tot aan traditionele jazz en moderne componisten, afgespeeld op mijn oude labapparatuur en natuurlijk geselecteerd met Ortofon cartridges, puur op mijn gehoor.

Waarom is Denemarken zo sterk in akoestiek?
Ik denk dat Ortofon een van de pioniers werd onder de Deense akoestische bedrijven toen de oprichters van The Electrical Phono Film Company, Axel Petersen en Arnold Poulsen, in 1923 hun uitvinding, het eerste gesynchroniseerde geluidfilmsysteem ter wereld, presenteerden in het Palace Cinema Theatre in Kopenhagen. En later, in 1948, werd wereldwijd ook het eerste Mono moving-coil systeem geïntroduceerd.
En vergeet ook niet hoe de ontdekking van elektromagnetisme in 1820 door de Deense natuurkundige H.C. Oersted de uitvinding van akoestische omzetters en meer wereldwijd mogelijk maakte.
Misschien is er zo wel een soort DNA-gen van die getalenteerde mensen verspreid onder alle Deense bedrijven die zich gingen richten op microfoons, luidsprekers, hoortoestellen, meetapparatuur, bandrecorders, radio’s en de fameuze akoestiek van operahuizen en concertzalen.

Welke muziek en welke cartridges zou je meenemen naar een verlaten eiland?
Voordat ik met al mijn spullen aan land ga, zou ik ervoor zorgen dat er een bruikbaar stopcontact is op de enige palmboom die ik vanaf het schip had gezien. En als dat zo is, zou ik de 1e, 4e en 5e van De Engelse Suites van Bach, gespeeld door Glenn Gould met de MC Windfeld cartridge, niet willen missen.

Wat vindt jouw familie van jouw passie voor cartridges?
Mijn passie is er nog steeds, maar als gepensioneerde kan ik me nu concentreren op het luisteren naar de muziek – in plaats van het testen van het geluid van een nieuwe cartridge. Mijn vrouw en familie vragen zich nog steeds af hoe ik erin ben geslaagd mijn gedachten van cartridges en Ortofon af te wenden. Maar het is geen probleem – naast muziek heb ik altijd veel andere passies gehad waar mijn familie goed van op de hoogte is, dus ik denk dat ik veilig ben.

Hoe zou je Ortofon over 25 jaar willen zien?
Ik hoop alleen dat we nog vele jaren Ortofon cartridges blijven ontwikkelen en produceren – en ik geloof nog steeds dat de 100 jaar ervaring in de ontwikkeling en productie van miniatuurtransducers en onderdelen een funderingssteen zal zijn voor al de bekwame en enthousiaste collega's die hun werk in het bedrijf voortzetten. Als er een Ortofon-bedrijfsgeheim is, denk ik dat het bereiken van het 100-jarige jubileum op zichzelf al spreekt van een bedrijfsgeheim van overleven.

Wat is jouw favoriete tijdverdrijf?
Zoals gezegd heb ik het geluk veel andere bezigheden te hebben naast muziek. Als ingenieur heb ik er altijd van genoten om ideeën in praktijk te brengen, of het nu gaat om het renoveren van het huis, de tuin of de auto's. Ik geniet ervan om mijn handen te gebruiken als een soort ontspanning van al het papierwerk. Dus nu kan ik deze nuttige bezigheden weer oppakken, mijn ongelezen boeken lezen, theaters en concerten bezoeken en wat reizen maken.